Nudging: een subtiele stimulans voor gezonde keuzes op school

29 jan Nudging: een subtiele stimulans voor gezonde keuzes op school

Bron: Gezondeschool.nl

Een slimme en simpele manier om een gezonde leefstijl te stimuleren bij leerlingen en studenten is met ‘nudging’: een techniek die mensen op een subtiele manier aanzet tot de gewenste keuze, zonder iets te verbieden. Door de omgeving handig aan te passen, wordt gezond gedrag makkelijker én aantrekkelijker. Vivian Meijers en Sarai Zwinnen, wetenschappelijk medewerkers Gezonde School, leggen uit hoe nudging werkt en geven tips over hoe je nudging toepast op jouw school.

Wat is nudging?

Nudging is een handige manier om leerlingen en studenten op een positieve en subtiele manier richting gezonder gedrag te sturen. Door slimme aanpassingen in de omgeving worden ze gestimuleerd om gezondere keuzes te maken. We denken vaak dat keuzes puur bewust worden gemaakt, maar de omgeving heeft daar veel invloed op. Nudging maakt gebruik van die invloed, zónder dat je iets verbiedt of verplicht. Je maakt de gewenste optie aantrekkelijker, makkelijker of opvallender. Vooral als leerlingen en studenten al een beetje gemotiveerd zijn, kan dit nét het zetje geven dat ze nodig hebben.

Nudging is geen tovermiddel en biedt geen garantie voor gedragsverandering. Het kan wél een waardevolle aanvulling op je bestaande aanpak zijn. Daarnaast is nudging juist voor jongeren aantrekkelijk. Zij staan bekend om hun voorkeur voor onmiddellijk belonende keuzes, en zullen daardoor ook goed reageren op nudges. Sarai: “Op school betekent dat: met kleine aanpassingen in de omgeving, communicatie of routines kun je leerlingen/studenten (en collega’s) stimuleren gezondere keuzes te maken, zonder ze iets op te leggen.”

Nudging per thema: praktische voorbeelden waar jij direct mee aan de slag kunt!

Hieronder vind je concrete nudges die passen binnen verschillende Gezonde School-thema’s:

1. Bewegen en sport
• Een aantrekkelijker trappenhuis, bijvoorbeeld met vrolijke kleuren en voetstappen op de vloer die leiden naar de trap in plaats van de lift.
• Schoolplein met speelelementen zoals heuveltjes, klimtouwen en markeringen.
• Statafels in de pauzeruimte, om zittend gedrag te doorbreken.

2. Voeding
• Gezonde producten aantrekkelijk en op de voorgrond presenteren in de kantine.
• Water als standaardoptie bij maaltijden of activiteiten.
• Een watertappunt op een centrale plek.

3. Hygiëne
• Posters met handwasinstructies boven wasbakken.
• Vloerstickers van wc naar wasbak, bijvoorbeeld pijlen of voetstappen.
• ‘Vlieg in de wc’ om mikgedrag te verbeteren.

4. Mediawijsheid
• Stickers met de 20-20-2 regel, bijvoorbeeld bij computers of in de klaslokalen.

5. Milieu en natuur
• Afvalposter of prullenbakken met afbeeldingen om goed scheiden te stimuleren.
• Tegengaan van voedselverspilling door proeflepels.
• Duurzaam eten visueel aantrekkelijk maken en bovenaan het menu plaatsen.

6. Gehoor
• Veilige koptelefoons bij de computers leggen.
• Posters over gehoorschade (bijv. decibelmeters) in de gangpaden of aula tijdens evenementen met versterkt geluid.
• Oordoppen beschikbaar maken bij schoolfeesten.

7. Relaties en seksualiteit
• Goede verlichting op plekken zoals fietsenkelders.
• Infographics met sociale normen over praten over seksualiteit en grenzen.

8. Roken, alcohol- en drugspreventie
• ‘Rookvrije generatie’ borden in plaats van verbodsborden.
• Aansluiten bij landelijke acties zoals Stoptober of IkPas.

9. Slaap
• ’s Avonds geen online communicatie of meldingen (bijv. cijfers) richting leerlingen, studenten of ouders.
• Samen scherminstellingen aanpassen zoals het uitschakelen van meldingen, of instellen van applimieten, reminders voor het slapen of het ‘s avonds zwart-wit maken van het beeldscherm.

10. Welbevinden
• Een complimentenmuur waar leerlingen en studenten anoniem complimenten kunnen achterlaten voor elkaar.
• Posters met tips om te ontspannen, bijvoorbeeld bij studieplekken.

Tot slot: hoe pas je nudging toe?

• Begin klein: eén zichtbare nudge per thema kan al verschil maken.
• Zorg voor herkenbaarheid en herhaling: plaats nudges op logische plekken.
• Houd het luchtig en positief: humor of een speels karakter werkt goed.
• Combineer met educatie: nudging is een aanvulling op lessen, geen vervanging, en werkt het best in combinatie met onderwijs dat motivatie en bewustzijn vergroot.
• Betrek leerlingen en studenten bij het ontwerp: nudges werken beter als ze aansluiten bij hun beleving.