12 feb Tv uit, aandacht aan: gezond lunchen op school
Bron: Gezondeschool.nl
Het aanleren van gezonde eetgewoontes is heel belangrijk, stelt expert voeding en gedrag Liesbeth Velema van het Voedingscentrum. Ook op school. En daarbij gaat het niet alleen om wat leerlingen eten, maar ook hoe. En dat is liever níet voor een scherm.
“Ik begrijp het heel goed hoor”, zegt Liesbeth Velema. “Als leerkracht heb je ook pauze nodig. Dus wanneer je ook zélf moet eten en tot rust wilt komen terwijl je de klas in het oog moet houden tijdens de lunch, is het erg verleidelijk om de televisie aan te zetten.” Alleen: naar een scherm kijken tijdens het eten is voor niemand goed, en al helemaal niet voor kinderen, weet de expert voeding en gedrag van het Voedingscentrum.
Tv-kijken tijdens de lunch: nummer één op de basisschool
Ze schrok dan ook, toen twee jaar geleden uit onderzoek van het Jeugdjournaal bleek dat op de basisschool een filmpje kijken op nummer één staat als bezigheid tijdens de lunchpauzes. Ze legt uit: “Als je afgeleid bent tijdens het eten, gaat je hand vaak gedachteloos naar je mond. Je beseft amper wat je eet en voelt je honger- en verzadigingssignalen minder goed. Dit zorgt ervoor dat je al gauw meer eet dan je anders zou doen.”
Jong geleerd is oud gedaan
“Je wilt ook voorkomen dat er een koppeling ontstaat tussen eten en tv-kijken, waardoor je op andere momenten dat je tv kijkt, trek krijgt.” Bij jonge kinderen ligt er nog een ander gevaar op de loer. “Als ze naar iets spannends kijken, iets dat ze helemaal in beslag neemt, vergeten ze soms juist te eten. Gevolg: een lunchdoosje dat nog voor de helft gevuld weer mee naar huis gaat en een leerling die niet genoeg binnenkrijgt.” Dat is niet alleen slecht voor hun gezondheid nu, maar geeft ook een gezondheidsrisico voor later. “We weten immers allemaal: jong geleerd is oud gedaan. Daarom is het aanleren van goede eetgewoontes, ook op school, essentieel.”
Afbouwen tot misschien wel tien minuten in stilte eten
Maar ja, wat als er nu op school dagelijks schermen aan gaan? Plotseling stoppen is volgens Liesbeth niet nodig. “Makkelijker is het om het schermkijken langzaam af te bouwen. Stap bijvoorbeeld over naar een luisterboek. Dat prikkelt maar één zintuig en is dus al een hele verbetering. Nog beter is het om leerlingen met elkaar te laten praten.” Over het eten bijvoorbeeld: wat heb jij op je boterham? Waarom is een appel gezond? Wat zit er in volkorenbrood dat goed is? Dat is leerzaam én laat ze hun eten bewuster proeven.
Ook gewone gesprekjes zijn prima, zoals dat – als het goed is – ook in de grotemensenwereld gaat. Over wat ze in het weekend gedaan hebben bijvoorbeeld. Helemaal mooi is het om leerlingen de eerste vijf minuten in stilte te laten eten. Dan kunnen ze zich echt focussen en tot rust komen. Als ze daaraan gewend zijn, kun je dat zelfs uitbreiden tot tien minuten. Het mooist is het, aldus Liesbeth, om hier al mee te beginnen bij de kleuters. “Dan zijn ze nooit anders gewend.”
Rustig twintig minuten eten
“Verder is het belangrijk dat er geen tijdsdruk op de lunch zit”, gaat ze verder. Steeds meer scholen hanteren een continurooster, met maar een kwartiertje voor hun lunchtrommeltje. “Dat is echt te weinig, want pas na twintig minuten treedt het gevoel van verzadiging op. Daarom zeggen wij als Voedingscentrum dat een half uur voor de lunchtijd uittrekken ideaal is. En nee, een regel als ‘wie zijn bordje leeg heeft mag vast buiten gaan spelen’ raden we af. Dat kan ertoe leiden dat leerlingen zich opgejaagd voelen en ook dát is niet wenselijk. Geef ze rustig die twintig minuten en maak daarna pas ruimte voor iets anders.”
De theorie is mooi, maar de praktijk is weerbarstig
Zoals Liesbeth aan het begin van het artikel al zei, begrijpt ze dat al deze adviezen niet op alle scholen zomaar uitvoerbaar zijn. Vaak is er geen andere begeleiding dan de eigen leerkracht, die zelf ook hard toe is aan een pauze. Toch, stelt ze, mag de lunch in wezen níet op het bordje van de leerkracht komen. “Als je meer dan 5,5 uur werkt, heb je wettelijk recht op minimaal een half uur pauze. En dat betekent: even géén verantwoordelijkheid voor je leerlingen, en zelfs de vrijheid om de school even te verlaten.”
Het Voedingscentrum biedt op hun website praktische oplossingen: het samenvoegen van groepen tijdens de lunch, vakleerkrachten, praktijkondersteuners of klassenassistenten inzetten, of vragen of de intern begeleider, directeur of ouders kunnen bijspringen. Of misschien is samenwerking mogelijk met de kinderopvang of buitenschoolse opvang in hetzelfde gebouw.
Werken aan voeding met Gezonde School
Tot slot: Liesbeth is goed bekend met de Gezonde School-aanpak en kan het scholen zeker aanraden om met het thema Voeding aan de slag te gaan. Groot voordeel is dat je op verschillende pijlers werkt. Qua educatie kun je bijvoorbeeld gebruikmaken van Gezonde School-activiteiten om leerlingen bewust te maken van wat gezonde voeding is. Maar naast educatie is er ook aandacht voor de schoolomgeving, zoals traktatiebeleid en afspraken over wat er in de broodtrommel zit. Je betrekt het hele team, en ook ouders, en zorgt ervoor dat er ook thuis meer bewustwording ontstaat rondom gezonde eetgewoontes. Door dit vervolgens te borgen in beleid, zorg je structureel goed voor je leerlingen. Want als ze nu al gezonde eetgewoontes leren, nemen ze die hun hele leven mee!
10 tips voor een gezondere lunchpauze op school
• Begin al bij de kleuters met goede lunchgewoontes
• Zorg voor minimaal 20 minuten echte lunchtijd
• Laat leerlingen eten zonder schermen, maar als je dit wel doet, bouw dit dan rustig af
• Vervang schermen door voorlezen of een luisterboek
• Stimuleer gesprekjes over eten en alledaagse dingen
• Begin de lunch met vijf of tien minuten stilte
• Vermijd regels als ‘wie klaar is mag naar buiten’
• Geef leerkrachten écht pauze, lunchtoezicht hoort niet bij hun taken
• Betrek anderen bij het toezicht – denk aan klassenassistenten, IB’ers, ouders of BSO
• Werk schoolbreed aan gezonde eetgewoontes, bijvoorbeeld met de Gezonde School-aanpak
Meer praktische tips om het pauzeprobleem op te lossen zijn te lezen in het document Pauze organiseren voor leraren (PO-Raad).
Geen reactie's