Mediation bij scheiding: een preventieve schakel voor mentale gezondheid

27 jan Mediation bij scheiding: een preventieve schakel voor mentale gezondheid

Door Daniëlla Distelbrink

Een scheiding behoort tot de meest stressvolle gebeurtenissen in een mensenleven. Voor ouders én kinderen brengt een relatiebreuk vaak onzekerheid, verlies en emotionele spanning met zich mee. Hoewel bij een scheiding de aandacht vaak uitgaat naar juridische afspraken en praktische regelingen, laat de praktijk zien dat juist de manier waarop ouders met elkaar communiceren van grote invloed is op het mentale welzijn van het hele gezin.

Als scheidingsmediator begeleid ik ouders en stellen die uit elkaar gaan vaak in een fase waarin de emoties hoog oplopen, maar voordat er sprake is van ernstige escalatie of langdurige zorgtrajecten. In die tussenfase, vóórdat klachten zich verdiepen en hardnekkig worden, ligt een belangrijke preventieve kans.

Scheiding en mentale belasting

Scheiden raakt meer dan de partnerrelatie alleen. Ouders ervaren stress, rouw, boosheid of angst en proberen tegelijkertijd het dagelijks leven draaiende te houden. De druk om te blijven functioneren is groot. Kinderen krijgen te maken met onzekerheid, veranderingen in hun gevoel van veiligheid en soms ervaren ze loyaliteitsconflicten met betrekking tot hun ouders.

Deze belasting uit zich vaak in slaapproblemen, concentratieverlies, spanningsklachten of teruggetrokken gedrag bij kinderen. Ook ouders kunnen klachten krijgen zoals vermoeidheid, prikkelbaarheid, lichamelijke klachten of emotionele uitputting. In de spreekkamer van zorgprofessionals worden deze signalen regelmatig herkend, maar de onderliggende scheidingsdynamiek blijft soms onderbelicht, vooral wanneer klachten zich voornamelijk lichamelijk of niet direct herkenbaar uiten.

Juist in deze fase kan vroegtijdige ondersteuning helpen om te voorkomen dat stress en conflicten zich opstapelen en een vast patroon worden.

De rol van mediation vóór escalatie

Mediation bij scheiding richt zich niet op het herstellen van de partnerrelatie, maar op het begeleiden van ouders en stellen naar werkbare communicatie en duidelijke afspraken. Het doel is het verminderen van spanning, het structureren van gesprekken en het creëren van rust en voorspelbaarheid, met het belang van de kinderen voorop.

Wanneer er geen sprake is van huiselijk geweld, ernstige machtsongelijkheid of voortdurende angst, kan mediation bijdragen aan het beperken van escalatie en juridische strijd. Door ouders te ondersteunen in hun manier van communiceren en conflicthantering, kan chronische stress afnemen en ontstaat er ruimte voor samenwerking in het ouderschap. Voor kinderen betekent dit minder blootstelling aan conflicten en meer emotionele veiligheid.

Door in een vroeg stadium aandacht te hebben voor communicatie en onderliggende spanningen, kan worden voorkomen dat relationele problemen zich ontwikkelen tot langdurige mentale klachten bij ouders of kinderen.

De grenzen van mediation

Het is belangrijk te benadrukken dat mediation niet in alle situaties passend is. Bij complexe scheidingen waarin sprake is van (ex-)partnergeweld, intiem terrorisme, ernstige machtsongelijkheid of voortdurende dreiging, kan mediation onveilig zijn en zelfs schadelijk uitpakken. In deze gevallen is zorgvuldige screening essentieel en ligt passende ondersteuning vanuit gespecialiseerde hulpverlening, jeugdzorg of de ggz meer voor de hand.

Mediation is geen alternatief voor therapie of behandeling. Het kan, mits zorgvuldig ingezet en binnen duidelijke kaders, een preventieve rol spelen in situaties waarin ouders vrij en veilig kunnen deelnemen aan het gesprek.

Preventie in plaats van reparatie

Veel ouders en kinderen komen pas in beeld bij hulpverlening wanneer klachten al lange tijd spelen. Tegelijkertijd laten onderzoek en praktijkervaring zien dat vroegtijdige ondersteuning rondom scheiding beschermend kan werken. Rust, voorspelbaarheid en het verminderen van conflicten zijn belangrijke beschermende factoren voor mentale gezondheid.

Door mediation vroegtijdig in te zetten als een laagdrempelige, preventieve interventie bij scheiding, kan mogelijk worden voorkomen dat gezinnen later intensievere zorg nodig hebben. Dit vraagt om samenhang en samenwerking tussen het sociaal domein, zorgprofessionals en mediation, met aandacht voor signalering, veiligheid en tijdige doorverwijzing wanneer dat nodig is.

Tot slot

Scheiden zonder impact bestaat niet. Wel maakt de manier waarop ouders met elkaar omgaan tijdens en na de scheiding een wezenlijk verschil voor hun eigen mentale gezondheid en die van hun kinderen. Door eerder aandacht te hebben voor communicatie, stress en onderliggende dynamieken, ontstaat ruimte om schade te beperken en de emotionele stabiliteit van het gezin te versterken.

– – –
Over de auteur
Daniëlla Distelbrink is mediator in Utrecht en begeleidt ouders en stellen bij scheiding en relatieproblemen. In haar mediation maakt zij onder meer gebruik van hechtingsgerichte principes uit Emotionally Focused Therapy (EFT), met aandacht voor communicatie, emotionele veiligheid en het welzijn van kinderen. Haar werk bevindt zich op het snijvlak van preventie en mentale gezondheid. Meer informatie vind je op mediationbureaumn.nl.